• turan dursun

    turan dursun (1934 - 4 eylül 1990), türk yazar, düşünür, eski imam ve müftü. ibnür ravendi 'nin tâkipçilerindendir. yapmış olduğu araştırmalarında islamiyeti ve peygamberi muhammet i ağır bir şekilde eleştirmiştir. monoteistik dinler tarihi eğitimi görmüştür. ateist olmadan önce imam ve müftü olarak çalışmıştır. daha sonra 1966 yılında trt'de işe başlamış ve 10 sene boyunca dini içerikli programlar yapmıştır. emekli olduktan sonra, 1989 yılında, 2000'e doğru dergisinde haftalık yazılar yazmaya başlamıştır. islâm dinini açıkça eleştirdiği için köktendinci islamcılar tarafından ölümle tehdit edilmiştir. 4 eylül 1990'da evinin önünde köktendinciler tarafından düzenlenen suikast sonucu hayatını kaybetmiştir.

  • din bu kitabını tavsiye ederim sık sık referans verdiği ilhan arsel de okunmalı.

  • turan dursun'un yazdığı, onun adıyla derlenen, onun çevirdiği ve ona dair yazılan kitaplar:

    1. din bu
    bu kitap serisinde turan dursun'un, 2000'e doğru dergisinde yazdığı, genel olarak "islam'a dair bazı bilinmeyen yönleri" içeren yazıları bir araya getirilmiştir. bu yazılar; ilk olarak kaynak yayınları tarafından 4 ciltlik halde, kronolojik bir sıraya göre derlenmiştir. ilk 3 cilt kronolojik olsa da, 4. cilt değildir. çünkü 4. ciltte yer alan yazılar, sonradan keşfedilmiştir. bu yazıların genel başlığı, "tabu can çekişiyor".
    ardından bu 4 ciltteki yazılar, sistematik olarak düzenlenmiş, ve 3 ana başlığa ayrılarak 3 ciltlik bir kitap serisi haline getirilmiştir. "tanrı ve kur'an", "hz. muhammed" ve "islam'da toplum ve laiklik".
    not: şuraya bir not düşme ihtiyacı hissettim, "din bu" serisinden kaynak verirken 3 ciltlik din bu serisinden kaynak vereceğim. din bu 1'i kaynak olarak gösterirken 1. basımı (ekim 2006) kaynak göstereceğim. din bu 3'ü kaynak olarak gösterirken de 6. basımı (haziran 2014) kaynak göstereceğim. bunun sebebi, bu basımların pdflerinin internette bulunmasıdır (bkz: ekitap.site).

    2. kutsal kitapların kaynakları
    bu kitap serisi 5 ciltten oluşmaktadır (bkz. din bu 3, s.225; a.g.e., s.252), ancak son 2 cildi, turan dursun'un öldürülmesinin ardından kaçırılmış ve muhtemelen yok edilmiştir. bu sebepten ötürü, elimizde yalnızca ilk 3 cilt vardır.
    "birinci ciltte; kur'an, incil ve tevrat'ta yer alan korkuyu, korku-umut kaynağı tanrıyı, efendi baba tanrı kavramını, kral tanrının yönetimini ve kaynaklarını;
    ikinci ciltte; peygamberlik konusunu, kabile peygamberi muhammed'i, peygamberliğin koşullarını ve türlerini, felsefe-din çiftleşmesini;
    üçüncü ciltte; mucize konusunu, mucize inancının kaynağını, mucizelerden örnekleri bulacaksınız." (bkz. din bu 1, s.263).
    "tevrat'ın 'mişnasının', 'gemârasının' (bütünüyle talmud'un), eski iran'da geçerli olup tevrat'ın da çok şey aldığı avesta'nın da içinde bulunduğu "kutsal" sayılan metinleri karşılaştırmış, beş ciltlik 'kutsal kitapların kaynakları' diye kitap yazmış olacak kadar dinleri karşılaştırdım. dinleri ve inançları hem kendi içlerinde, hem de kendi dışlarından alıntı yaptıkları "mitolojilerle" karşılaştırmalarım vardır." (bkz. din bu 3, s.252).

    3. kur'an ansiklopedisi
    bu kitap serisi 14 ciltten oluşmaktadır (bkz. din bu 1, s.20; a.g.e., s.197; din bu 3, s.177), ancak son 6 cildi, turan dursun'un öldürülmesinin ardından kaçırılmış, ve muhtemelen yok edilmiştir. bu sebepten ötürü, elimizde yalnızca 8 cilt vardır.
    "kur'an ansiklopedisinin adını, ilgili yerlere tescil ettirdik. yine bunları yaparken, ansiklopedinin ilgili maddelerini, ilgili din ve bilim çevrelerine okutturup bir kesiminden yazılı görüşler aldık. herkesin üzerinde birleştiği nokta şuydu: 'bu ansiklopedi, tarihte bir ilktir, hem de bilimsel bir titizlikle hazırlanmıştır. abc sırasıyla hazırlanmış, kültür yaşamında da büyük bir boşluğu dolduracaktır.'. bu ansiklopedide diyelim ki "kur'an" maddesini açıp bakıyorsunuz. kur'an sözcüğü hangi dildendir, arapçada nasıl ve hangi anlamlar yüklenerek yer almıştır, ilgili ayet ve hadisler, bunların geçmişteki ve bugünkü islam otoritelerince yorumları nelerdir, bunların hepsini bulabiliyorsunuz. maddede bir uzuncası, bir de özeti var. maddenin tümü (yani yalnızca bir kur'an maddesi) 15 sayfayı aşkın."
    kur'an ansiklopedisinin ilk cildinde "abâ" maddesinden "akıl" maddesine kadar, ikinci cildinde "akra" maddesinden "arab" maddesine kadar, üçüncü cildinde "arabu" maddesinden "borç" maddesine kadar, dördüncü cildinde "boşa" maddesinden "dua" maddesine kadar, beşinci ciltte ise "dua" maddesinin devamından başlamak üzere "hicret" maddesine kadar, altıncı ciltte ise "hicret" maddesinin devamından başlamak üzere "kâfir" maddesine kadar, yedinci ciltte "kalb" maddesinden "kuşku" maddesine kadar, ve sekizinci ciltte "kuvvet" maddesinden "mucize" maddesine kadar maddeler yer almaktadır. kalan 6 cilt hakkında pek bir bilgi yok, en azından ben bilmiyorum.

    4. kulleteyn
    aklımda nedense bu kitaba dair şöyle bir bilgi var: "bu kitap serisi 3 ciltten oluşmaktadır, ancak son 2 cildi, turan dursun'un öldürülmesinin ardından kaçırılmış, ve muhtemelen yok edilmiştir.", bunun için kaynak aramaya çalıştım, ancak bulamadım. bu sebeple aklımda olanla değil, kaynaklara göre hareket edeceğim.
    bu bir "kitaptır", evet kitap serisi değil, "kitap". bu kitapta turan dursun'un 12 yaşına kadar olan yaşamı anlatılıyor, turan dursun, bu kitabın ana konusunu şöyle açıklar: "roman, daha doğrusu, 'romanlaşan gerçekler'" (bkz. din bu 1, s.20), "12 yaşıma değin olan yaşamımın romanı, belgeseli" (bkz. din bu 3, s.282), (her iki alıntı için bkz. kulleteyn, 1. basım, temmuz 1990, ön söz).
    kulleteyn kitabı, adını "kulle" ve "teyn" sözcüklerinden alıyor. "teyn", iki (adet), "kulle" ise litre gibi bir birim. "'2 kulle' su asla kirlenmez." (bkz. dergipark'tan bir makale, bu makalenin 3. sayfasında hadisin kaynaklarını bulabilirsiniz) hadisine dayanıyor.

    5. ibn haldun mukaddime 1-2 çevirileri
    turan dursun, bu eseri neden çevirdiğini şöyle açıklar: "ibn haldun'un yapıtları, bugüne değin, gerçek anlamda dilimize kazandırılmış değildir; yurdumuzda, mukaddime'nin eski ve yeni yazıyla çevirileri yayınlanmış olmakla birlikte, bunları, gerek eksik olmaları, gerek içerdikleri yanlışlar nedeniyle, bilimsel ve klasik yayın anlayışıyla bağdaştırmak mümkün değildir." (bkz. din bu 3, s.136; mukaddime 1, çev. turan dursun, turan dursun'un yazdığı ön söz).

    6. allah, kur'an, dua, iman
    bu kitap aslen kaynak yayınlarının bir derlemesidir. bu derlemede kullanılan kaynak da "kur'an ansiklopedisidir" (bkz. kaynak yayınlarının açıklaması). yani fikrimce bu kitabı almaya lüzum yok, kur'an ansiklopedisinde bulunan "allah", "kur'an", "dua" ve "iman" maddelerini okuyabilirsiniz.

    7. allah-dua-kur'an
    turan dursun'un yaptığı bu 3 ayrı çalışma da gene kur'an ansiklopedisindeki maddelere dayanıyor.

    8. müslümanlık ve nurculuk
    turan dursun, bu eseri henüz müslümanken yazmıştır. turan dursun, bu eserini yazma amacını şöyle anlatıyor: "bugün halkımızın büyük bir kısmını meşgul eden ve tesiri altına almış olan, bediüzzaman said-i nursi'nin eserlerine karşı bende bir tecessüs (merak) belirdi. gerek risale-i nur talebeleri (nurcular) ile yaptığım temaslardaki (görüşmelerdeki) intibalar (izlenimler), gerekse elime geçen bazı eserlerini karşılaştırmak suretiyle edindiğim bilgiler beni bu mevzuda derinliğine bir araştırma yapmaya sevk etti (yöneltti). böylece risale-i nur'ları, kur'an-ı kerim ayetleriyle mukayese etmek suretiyle, onun kur'an-ı kerim'e zıt düşen taraflarını ortaya koymaya çalıştım." (bkz. müslümanlık ve nurculuk, ön söz). aynı zamanda -elimdeki pdf dosyasının kapağında- "nurculuk, müslümanları hristiyanlaştırmanın adıdır" şeklinde bir ibare yer alıyor, bu kitabın aslında da geçiyor mu, büyük ihtimalle evet, ancak bende kitap fiziksel olarak yok.

    9. ilhan arsel'e mektuplar
    bu kitapta, turan dursun ile ilhan arsel'in mektupları yer alıyor.

    10. din ve cinsellik/seks
    kaynak yayınlarında bu kitabın adı "din ve cinsellik", berfin yayınlarında ise "din ve seks", internette ancak kaynak yayınlarına ait olan kitabı bulabildim, berfin yayınlarındakini bulamadım, bu sebepten ötürü içerlerinde ne gibi farklılıklar var bilmiyorum. o sebeple her iki kitabın da açıklamalarına değineceğim.

    kaynak yayınları, "din ve cinsellik" kitabının konu başlıklarını şöyle sıralıyor:
    "ilk çift, ilk cinayet ve kadın, tufan ve yeniden üreme, tevratın buyruğu ve homoseksüellik, yasak aşk ve yasak cinsel birleşme, zina, fuhuş, hayvanlarla cinsel ilişki, şeytansı ilk dişi insan pandora.", ayrıca sayfa sayısı 160 (bkz. kaynak yayınlarının açıklaması).

    berfin yayınları, "din ve seks" kitabının konu başlıklarını şöyle sıralıyor:
    "tevrat'ta seks ve ilk çift, ilk cinayet ve kadın allah'ın oğulları, adem'in kızları, tufan ve yeniden üreme, ibrahim peygamberin güzel karısı sare ve mısır hükümdarı, lut peygamberin toplumu ve kızları, tevrat'ın buyruğu ve oğlancılık (homoseksüellik), lut peygamber ve iki kızı, yakup peygamberin karılarıyla ve cariyeleriyle ilişkisi, onanizm (mastürbasyon), yusuf peygamber ve zeliha, yasak aşk ve zina, hayvanlarda cinsel ilişki, şimşon ve kadın yüzünden başına gelenler, davud peygamber ve kadınlara olan ilgisi, kralın kızı için davud'un göze aldığı tehlike, davud ve nabal'ın güzel karısı(,) abigail.", ayrıca sayfa sayısı 127 (bkz. berfin yayınlarının açıklaması).

    11. ünlülere mektuplar
    "demirel'e, inönü'ye, ecevit'e,...
    turan dursun soruyor." (bkz. kaynak yayınlarının açıklaması).

    12. başlangıcından bu yana insanlık
    berfin yayınları, bu kitabın konusunu şöyle açıklıyor: "bilim, efsane ve dine göre ilk insanlar; antropolojik ve sosyolojik açıdan ilkeller ve toplumsal yaşamları; insan, değişmesi ve değişmesindeki temel etken; din etnolojisi açısından özellikle ilkellerde ve ilk çağlarda insan ve inanç; insan ve emek (çalışan insan ve emekçi çalışması, emeği); sanat etnolojisi açısından insan ve sanat..." (bkz. berfin yayınlarının açıklaması).

    13. evren bir şaka mı?
    berfin yayınlarının bu kitaba ilişkin açıklaması şu şekilde: "yüzü aşkın dipnot ve kaynakçayla, sorarak, yanıtlayarak ve kuşkulanıp yeni soru-yanıtlara yönelerek uzay ve uzaylıları kutsal kitaplardan ve bu konuda yayımlanan diğer kaynaklardan karşılaştırarak fantastik gerçekçi denebilecek bir çalışmayı gerçekleştiriyor yazar." (bkz. berfin yayınlarının açıklaması).
    berfin yayınları, kitabın konularını ise şöyle sıralıyor: "cin-şeytan ve melekler uzaylı mı? davud peygamber zamanında yaşadığı söylenen devler gerçek mi? din kitaplarında söz konusu edilen zaman kavramı, günümüzün zaman kavramına oranlanırsa neler olur? uzayın tek hakimi tanrı, oturduğu yerden biz insanların ve diğer canlıların dışında başka uzaylı, gelişkin canlıları da mı yönetiyor acaba? biz insanlar da, başka evrendeki canlılara göre uzaylı mıyız?" (bkz. a.g.e.).

    14. ibn haldun'da uygarlıkların yükselişi ve çöküşü
    kaynak yayınlarının kitaba ilişkin açıklaması şu şekilde:
    "ibn haldun, mukaddime'de uygarlıkların olgunlaşarak yükseldiğini, içten içe çürürken de çöküşe geçtiklerini belirtir; hiçbir uygarlık kendini bu sondan kurtaramaz. bu kitabın başmakalesi turan dursun'un incelemesidir. ikinci makale ise ibn haldun konusunda uluslararası bir üne sahip ümit hassan'a aittir." (bkz. kaynak yayınlarının açıklaması).

    15. şeriat böyle
    kaynak yayınlarının kitaba ilişkin açıklaması şu şekilde: "bu kitap, turan dursunun, prof. dr. ilhan arsel aracılığıyla tanıştığı erkan boynuince ile mektuplaşmalarını ve şeriat böyle adlı bir film senaryosunun özetini içeriyor." (bkz. kaynak yayınlarının açıklaması).

    16. abit dursun - babam turan dursun
    abit dursun, kitabın konusunu şöyle özetliyor:
    "babam turan dursun, nasıl bir eş... nasıl bir arkadaş... nasıl bir baba... onun doğa sevgisini, onun insan sevgisini yaşadığı topluma anlatmak ve gelecek kuşaklara aktarmak bir borçtu, bir görevdi. nu görevi, onunla otuz yılı birlikte geçirmiş olan benim yerine getirmem gerekiyordu." (bkz. kaynak yayınlarının açıklaması) (linkte "kaynak yayınlarının açıklaması" yazdığına bakmayın, açıklama kısmından alıntıladığım için öyle bir şey yazdım, yani aslen abit dursun'un açıklaması).

    17. abit dursun - turan dursun ve aydınlanma
    bu kitabı aslında bir değil, birçok insan beraber yazmıştır.
    bu kitapta turan dursun, birçok insanın gözünden anlatılır, birçok insan turan dursun'u anlatır, onun ne kadar aydın bir kişi olduğunu anlatır...

    18. şule perinçek - turan dursun hayatını anlatıyor
    kaynak yayınları, bu kitabın başlıklarını şöyle sıralıyor:
    "turan dursun, bu kitapta hayatını ve görüşlerini anlatıyor: çocukluğu, annesi, babası, öğrenimi, icazet alışı, llahla ilk kavgası, köy imamı olması, evlenmesi, müftülüğü, peygambere ve tanrıya inancın gerçek olmadığını anlaması, trt programları..." (bkz. kaynak yayınlarının açıklaması).

    19. şeytan ayetleri tartışması
    bu kitap turan dursun'un olmaktan ziyade, turan dursun'un bu konuya ilişkin fikrine yer vermiştir. yalnızca onun da değil, daha birçok din bilgininin görüşlerine yer vermiştir.
    şeytan ayetleri olayı, kısaca "garanik olayı" olarak da bilinir. muhammed'in sözlerine şeytanın karışmasıdır, ve muhammed'in yanlışlıkla 3 putu -lat, menat ve uzza'yı- övmesidir.

    yazarken gözlerim ağrıdı yemin ediyorum ya, 2.5 saatte ancak yazabildim, oh be... tahin-pekmezimi yemeye gidiyorum.

    edit no 1: bağlantılarla ilgili birtakım düzenlemeler yaptım, çirkin gözüküyordu.

  • üstteki arkadaşın ellerine sağlık. çok güzel yazmış, tanıtmış.
    tanım: dinle ya da dinsizlikle ilgili bir tarafı savunan herkesin en azından kendisine kültür katmak için okuması gereken yazardır.

    edit: vikiyi yazalı tam 3 dakika bile olmadan 2 kişinin dislike atma sebebi nedir çok merak ediyorum.

  • her ne kadar din hakkındaki yorumlarını acımasız görüp, katılmasam da (tezlerini haklı çıkartırcasına) yobazlar tarafından katledilmesine üzüldüğüm yazardır.