• sovyetler birliği

    sovyetler birliği diğer bir adıyla da sovyet sosyalist cumhuriyetler birliği.sovyetler birliği 1917 ekim devrimi sonrasında bolşevik devrimi akabininde kurulmuştur. ıdeolojisi komünizm olan bu devlet rus ımparatorluğu'nun yıkılması üzerine kurulmuş ve kuruluşunda rus iç savaşını yaşamıştır.lenin, stalin, troçki,kalinin gibi isimlerin önderliğinde kurulan ülke komünist parti parti tarafından yönetilmiştir.beyazlara(çar destekçileri) karşı yapılan iç savaş kazanıldıktan sonra önceden rus imparatorluğunda bulunan ancak iç savaştan sonra bağımsız olan ülkeleri de yeniden işgal edip birliğe katmıştır(ukrayna,azerbaycan, ermenistan, gürcistan,orta asya türk devletleri) 1922 de lenin in ölümü üzerine iktidar savaşına girişilmiş ve bu iktidar savaşını stalin kazanmıştır. stalin ülkeyi çok baskıcı diktatör bir şekilde yönetmiş ve kendisine karşı gelebilecek herkesi ya öldürtmüş ya da gulaglara(sibirya) sürgüne yollamıştır.(bkz: great purge) aynı zamanda stalin döneminde kollektivizasyon politikaları sonucu ukrayna'da çiftçilerin çiftliklerine el konulmuştur ve bunun sonucunda oluşan kıtlıkta yaklaşık 6 milyon insan hayatını kaybetmiştir.bunlarin yanı sıra stalin döneminde ülke endüstrileşmiş ve askeri olarak güçlenmiştir bunun akabinde 1936 yılında ispanyol iç savaşında komünistlere ekipman desteği yollanmış ancak nazi almanyası ve italya tarafından desteklenen faşist ispanya 3 yıl süren kanlı savaşı kazanmıştır.devam eden süreçte sovyetler birliği 1939 yılında nazi almanyası ile molotov-ribbentrop saldırmazlık paktını imzalamıştır ve bu pakt sonucu doğu avrupa almanya ile sovyetler birliği etki alanları (sphere of influence) arasında paylaşılmıştır.sovyetler birliği almanya 2.dunya savaşını başlatıp polonyayı işgal ederken doğudan polonyaya saldırarak polonya'nın doğu topraklarını işgal etmiştir ve anlaşmaya uygun şekilde polonya almanya ile bölüşülmüştür.bundan sonra sovyetler birliği romanya'dan besarabya ve bukovina bölgesini(günümüz moldova), finlandiyadan karelia bölgesini istemiştir.romanya taleplere boyun eğmiş finlandiya ise talepleri kabul etmemiş bunun sonucunda sovyetler birliği ile arasında kış savaşı(bkz: winter war)çıkmıştır.bu savaşta başta kendisini savunan ve sovyetlere çok büyük kayıplar verdiren finlandiya,sovyetlerin üstün ekipman ve asker sayılarına daha fazla dayanamayıp istenilen toprakları teslim etmiştir.22 haziran 1941 yılına gelindiğinde batı ve güney avrupa seferlerini tamamlayan hitler yüzünü sovyetler birliğine dönmüş ve tarihteki en büyük askeri harekat olan barbarossa harekatını(unternehmen barbarossa) sovyetler birliği almanya ile olan saldırmazlık paktına da güvenerek böyle bir saldırı beklememektedir.almanlar sovyetlere karşı blitzkrieg (yıldırım savaşı) taktığini kullanarak çok büyük kayıplar verdirmişlerdir.sovyetler birliği kuzeyde leningrad(snt petersburg) ana cephede moskova güneyde ise don havzası civarlarında kışın ve almanların lojistik sıkıntılarının da ağırlaşmasının da yardımıyla alman blitzkriegini durdurmuslardir.1942 kışında büyük bir karşı saldırı yapan sovyetler almanları bazı işgal ettikleri bölgelerden geri çekilmeye zorlamış ancak ordularına büyük hasarlar verdirememişlerdir.almanlar 1942 yılında güney cephesinde sovyetlerin en büyük şehirlerinden birisi olan ve aynı zamanda stalin'in adını taşıyan stalingrad'a saldırı başlatmışlardır. case blue(mavi durum) adı verilen bu harekat kafkas petrollerini(bakü petrolleri)ele geçirmeyi ve sovyetler için hem manevi hem de maddi anlamda çok büyük önemi olan volga nehri kıyısındaki stalingrad şehrini almaya amaçlamıştır.sovyetler stalingrad da almanları şehir savaşına zorlamış ve taktikleri yıldırım harekatını uygulamalarını imkansız hale getirmişlerdir.sehir savaşında tanklarını da kısıtlı kullanabilen almanlar yine de şehri almaya çok yaklaşmış ancak şehrin dışındaki cephedeki romen,macar,italyan müttefiklerinin sovyetlerin icra ettiği karşı saldırı harekatı olan uranüs harekatı sonucunda imha edilmesiyle şehirde kapana kısılır ve alman 6.ordusu teslim olur.stalingrad savaşı sovyetler için büyük bir zafer almanlar içinse bir o kadar büyük bir yenilgidir.almanlar bu tarihten sonra büyük bir harekata ancak son bir kez daha kursk muharebesinde girişmiş ancak onda da başarısız olarak savunma durumuna geçmiştir.1944 yılında bagration harekatı ile almanlara tüm cephe boyu büyük bir saldırı yapan sovyetler birliği bir çok alman ordusunu imha etmiş ve topraklarının neredeyse tamamını işgalden kurtarmıştır.batidan da müttefiklerin normandiya harekatıyla sıkışan almanya 1945 yılında berlin in sovyetlerin eline geçmesiyle teslim olmuştur ve sovyetler birliği savaşı kazanmıştır.2.dunya savaşı sonrası doğu avrupa'da kendine bağlı komünist ülkeler kuran sovyetler birliği bu ülkelerle 1954 yılında varşova paktını kurmuş ve kapitalist batı avrupa ve amerika'ya karşı soğuk savaşa girmiştir.soguk savaş yıllarından 1952 yılındaki bir karşılaştırmaya göre ortalama bir sovyet vatandaşı ortalama bir amerikan vatandaşından 4 kat daha fazla patates ve ekmek tüketip,1/5 i kadar meyve,1/3 ü kadar et ve balık,1/2 si kadar da süt ürünleri tüketmiştir.vatandaşlarına soğuk savaşta mücadeleye girdiği amerika kadar refah yaşantı sunamayan sovyetler birliği,soğuk savaşta bir çok alanda amerika ile prestij ve teknoloji yarışına girmiştir.sovyetler askeri/uzay harcamalarını çok fazla artırarak halkının refah seviyesini düşürmüş ve kapitalist güçler kadar ekonomik gücü olmaması neticesinde de 1991 yılında dağılmıştır.((bkz: sovyetler birliği'nin dağılması)