• lise edebiyat dersi notları

    senviki'nin yaş aralığı başlığında gözlemlediğime göre benim yaşlarımda çok genç var sözlükte. ben de bu sebepten dolayı faydalı bir şeyler yapmak istedim ve derslere takviye olması açısından bu başlığı açmayı uygun gördüm. herkes kendi aldığı notları aktarırsa hem kendi bilgilerimiz pekişir, hem de birbirimize yardımcı olabiliriz. belki sözlüğe sonradan gelecek olan gençler de faydalanırlar.

    - namık kemal (1840 - 1888) -

    - - eserleri - -

    -nâmık kemal'in kullandığı edebiyat türlerini öncelikle bilmemiz gerekir. namık kemal şair yönü ön planda olduğu halde diğer türlerde de eserler vermiştir. hatta sayıca en fazla eseri tiyatro türündedir. şiir, roman, tiyatro, makale, eleştiri ve tarih onun kullandığı türlerdir. bunların içinde "tarih" en belirleyicidir. çünkü diğer türlerde diğer sanatçılar da eserler vermiştir lâkin o türlerle tarih türü birleşirse sonuç olarak nâmık kemal çıkmaktadır.

    -şiir-
    -sanatçının şiirleri divan'ında toplanmıştır.

    -roman-
    -intibah ( ilk edebî roman ya da sanat değeri taşıyan ilk roman olarak bilinir.)

    -cezmi (ilk tarihî romandır.)

    -bu iki romanın konusu ve karakterleri de ayt kapsamındadır.
    -intibah'ta ali bey ve dilâşub önemli iki kişidir. eserin konusu "esaret,
    cariyelik" tir.

    -cezmi'de ise kırım han'ı adil giray ile cezmi önemlidir. 16.yy.daki osmanlı-iran savaşlarını konu alır.

    -yazar her iki romanında da romantizmin etkisinde fazlasıyla kalmıştır.

    -makale-
    -şair, aynı zamanda önemli bir gazeteci olduğundan bu türde de çok yazısı bulunmaktadır. edebiyat hakkındaki düşüncelerini anlattığı makalesi hem çok önemlidir hem de ösym sınavında çıkmıştır.
    -''lisan-ı osmanî'nin edebiyatı hakkında bazı mülâhazatı şamildir'', başlıklı makale çok önemlidir.

    -eleştiri-
    -bu türde çok önemli iki eseri vardır:
    tahrib-i harabat
    takip
    -ziya paşa harabat adlı bir divan şiiri antolojisi çıkarınca namık kemal ile
    ziya paşa'nın arası açılır. çünkü nâmık kemal eski edebiyata şiddetle karşıdır. onu (eski edebiyatı) öldürmek isterken ziya paşa'nın durduk yere böyle (o zaman için anlamsız) bir antoloji hazırlaması namık kemal'i kızdırır. harabat'ın ilk cildi çıktıktan sonra tahrib-i harabat'ı yazar. buna aldırış etmeyen ziya paşa ikinci cildi de çıkarınca nâmık kemal ona karşı ikinci eleştiri eseri takip'i yazar.

    -tiyatro-
    -nâmık kemal'in en çok sevdiği ve sayı olarak da en çok kullandığı bir türdür. altı oyun yazmıştır.

    vatan yahut silistre
    -ülkemizde oynanan ilk tiyatro eseridir. nâmık kemal'in vatancı yönü bu esere fazlasıyla yansımıştır.
    -zekiye hanım ve islam bey bilinmesi gereken kişilerdir.
    -silistre kalesinin kuşatılması anlatılır. zekiye vatansever bir kadın olarak sevdiği adam islam bey'in arkasından erkek kılığına girip savaşa katılır. bu oyun oynandıktan sonra ülkede geniş yankılar uyandırır, halkın milliyetçilik duyguları kamçılanır. nâmık kemal sürgün edilir.

    zavallı çocuk
    -sanatçının konusu yönünden kendisini diğerlerinden ayıran tek eseridir. bu eserde konu "görücü usulüyle yapılan evlilikler"dir. kişileri önemlidir: şefika ve ata efendi. ata efendiyi seven şefika, zengin bir paşa ile evlendirilmek istenir. eserde romatizm akımının etkileri görülür. şefika üzüntüsünden verem olur.

    gülnihal
    -zalim bir sancak beyi olan kaplan paşa'nın halka eziyetleri anlatılır.

    celalettin harzemşah
    -eserin kendisinden çok ön sözü önemlidir. şair bu eserin mukaddimesinde edebiyat hakkındaki düşüncelerini anlatmış, o dönem için halkın çok yabancı olduğu hikaye, roman ve tiyatro türleri hakkında bilgi vermiştir. eserde harzemşah devleti'nin son hükümdarı celalettin harzemşah'ın kahramanlıkları ve moğollara karşı türk-islam davası uğruna verdiği mücadeleyi anlatır.

  • teşekkür ederim 11.sınıf eşit ağırlık öğrencisiyim. işime yarayacak.

  • rica ederim. her öğrenci sadece bir konu eklese bile güzel bir birikim elde edilir, kaliteli verim alınabilir diye düşünüyorum.

  • ibrahim şinasi (1826 - 1871)

    ı. tanzimat topluluğun öncüsüdür.

    dilde sadeleşme hareketine öncülük etmiştir.

    edebiyatımızda noktalama işaretini ilk kez kullanmıştır.

    kasidelerinde içerik ve şekil bakımından yenilikler görülür.

    eserlerinde parça güzelliği yerine bütün güzelliğine önem vermiştir.

    la fontaine'in fabllarını manzum olarak çevirmiştir.

    durub-ı emsal-i osmaniye adlı eseriyle atasözlerini bilimsel bir anlayışla derlemiştir.

    ilk tiyatro eserimiz olan şair evlenmesi'ni (1860) yazmıştır. şair evlenmesi, görücü usulü ile evliliğin yanlışlığını konu edinir.

    ilk özel gazete tercüman-ı ahval'i (1860) agâh efendi'yle birlikte çıkarmıştır.

    ilk makale olan tercüman-ı ahval mukaddimesi'ni (1860) yazmıştır.

    tasvir-i efkâr gazetesini çıkarmıştır (1862).

    batı'dan yaptığı şiir çevirilerini tercüme-i manzume'de toplamıştır.

    klasisizmden etkilenmiştir.


    - eserleri -
    tiyatro: şair evlenmesi
    şiir: müntehabat-ı eş'ar
    derleme: durub-ı emsal-i osmaniye
    sözlük: kamus-ı osmanî (tamamlayamamıştır) çeviri: tercüme-i manzume









  • hatırladığım tek şey türkçe de ilk noktalama işaretlerini şinasi'nin kullandığı. kafiye, redif gibi şeylerin tanımına girmeyeceğim.

  • -türk edebiyatında romanın ilkleri- (sırasıyla)

    - ilk çeviri roman -> tercüme-i telemak 1862 (yusuf kâmil paşa)
    - ilk kadın romancımız -> fatma aliye topuz (1862-1936)
    - ilk tarihi roman denemesi -> yeniçeriler 1871 (ahmet mithat efendi)
    - ilk yerli roman -> taaşşuk-ı talat ve fitnat 1875 (şemsettin sâmi)
    - ilk edebi roman -> intibah 1876 (nâmık kemal)
    - ilk tarihi roman -> cezmi 1880 (nâmık kemal)
    - ilk polisiye roman -> esrar-ı cinayat 1884 (ahmet mithat efendi)
    - ilk köy romanı -> karabibik 1890 (nabizâde nâzım)
    - ilk psikolojik roman denemesi -> zehra 1894 (nabizâde nâzım)
    - ilk realist roman -> araba sevdası 1898 (recaizâde mahmut ekrem)
    - batı tekniğine uygun ilk realist roman -> mai ve siyah 1898 (halit ziya uşaklıgil)
    - ilk psikolojik roman -> eylül 1901 (mehmet rauf)
    - kurtuluş savaşını ilk işleyen roman -> ateşten gömlek 1922 (halide edib adıvar)

  • kodlamalar hayat kurtarır.
    beş hececiler--> hey of
    halit fahri ozansoy
    enis behiç koryürek
    yusuf ziya ortaç
    orhan seyfi orhon
    faruk nafiz çamlıbel

    garipçiler-->omo
    orhan veli kanık
    melih cevdet anday
    oktay rıfat horozcu

    birinci dönem tanzimat:--> şaşa naz
    şinasi
    ahmet mithat efendi
    şemsettin sami
    ahmet vefik paşa
    namık kemal
    ali bey (direktör)
    ziya paşa

    gördükçe eklerim , iyi çalışmalar.

  • ziya paşa (1829 - 1880)

    * şiirleri divan edebiyatı tarzındadır.
    * şiir ve inşa adlı makalesinde halk edebiyatını; "harabat" adlı antoloji ile divan edebiyatını övmüş, bu yüzden namık kemal tarafından eleştirilmiştir.
    * hece ölçüsüyle yazdığı şiirleri de vardır.
    * genellikle aruzu kullanmıştır.
    bağdatlı ruhi'ye nazire olarak yazdığı terkib-i bent'i önemlidir.
    şiirleriyle toplumdaki olumsuzlukları eleştirmiş ve felsefi konuları ele almıştır.
    * dönemin idarecilerine (özellikle ali paşa'ya) yönelik hicivler yazmıştır (zafername).
    * çeviriler yapmıştır.
    * toplumsal şiirlerinde hak, hürriyet, adalet, medeniyet, ahlak gibi kavramları işlemiştir.
    * namık kemal'le birlikte yurt dışında çıkarılan ilk gazete olan "hürriyet"i yayımlamıştır.
    * romantizm akımından etkilenmiştir.


    -- eserleri --
    şiir: eş'ar-ı ziya
    antoloji: harabat (antoloji, ııı cilt)
    tercümeleri: rüya'nın encamı, endülüs tarihi, engizisyon tarihi, emil, tartüffe...
    hiciv: zafername (nazım-nesir karışık)
    makale: şiir ve inşa
    mektup: veraset mektupları
    anı: defter-i amal


  • - ziya paşa (1825-1880) -
    ziya paşa şiir,anı,antoloji ve hiciv ( yergi) türlerinde eser vermiştir.

    -şiir-
    -eş'ar- ı ziya
    ( ölümünden sonra, şiirleri bu isim altında toplanmıştır. )
    -terkibibent
    ( bu eser, 16.yy divan şairi bağdatlı ruhi'nin ünlü terkibibent 'ine nazire olarak yazılmıştır. )
    -terciibent

    -antoloji-
    -harabat
    ( üç cilt olarak tasarlanmış bu eser divan şairlerinin şiirlerini içerir.
    manzum mukaddimesi vardır. harabat mukaddimesinde birçok şairin adı geçer. onun için bu eser " ilk edebiyat tarihi " olma özelliğine sahiptir. bu eser yüzünden namık kemal ile arası açılır.)

    -anı-
    -defter-i âmâl
    ( bu eserinde ziya paşa çocukluk anılarından söz etmiştir. )

    -hiciv-
    -zafernâme
    ( nazım nesir karışık olarak yazılan bu eserde o dönemin sadrazamlarından ali paşa yerilmiştir. )
    ziya paşa'nın bir de rüya adlı bir eseri vardır. ayt sınavı için yukarıdakilerin gerisinde kalmış bir eserdir. sorulma olasılığı diğerlerine göre daha azdır. ziya paşa bu eserinde devlet yönetimi ile ilgili aksaklıkları , ali paşa'ya olan kinini rüya üzerinden aktarır. yani o dönemdeki siyasal olayları rüyasında görmüş gibi, eleştirel bir tutumla anlatır.

  • ahmet mithat efendi (1844 - 1912)

    * eserlerini "halk için roman anlayışıyla" yazmıştır.
    * döneminin en çok eser veren yazarıdır.
    * "yazı makinesi" olarak nitelenen yazar, roman, hikâye ve tiyatro gibi birçok türde eser vermiştir.
    * romanlarında halkı bilgilendirmek için akışı keserek ansiklopedik bilgiler vermiştir.
    * tercüman-ı hakikat gazetesini çıkarmıştır.
    * teknik ve üslup bakımından zayıf eserler vermiştir.
    * dili sade ve anlaşılırdır.

    * hayatını kalemiyle kazanan ilk yazarımızdır.
    * servet-i fünun aleyhine "dekadanlar" adlı bir yazı yazmıştır.
    * bu yazıyla servet-i fünuncu gençleri anlaşılmaz şiirler yazmakla eleştirmiştir.
    * felatun beyle rakım efendi romanında yanlış batılılaşmayı eleştirmiştir.
    * bu romandaki felatun bey "doğu"yu, rakım efendi "batı"yı temsil eder.
    * romantizmden etkilenmiştir.
    * devri içinde "hace-i evvel" unvanı ile anılan a. mithat efendi, geniş halk kitlesini gözeterek didaktik eserler verme yoluna gittiği için halkın rahatlıkla anlayabileceği "sade dil" kullanmayı tercih etmiştir.
    * yazdıklarında ders verme amacı taşıması sebebiyle eserlerinin sonunda genellikle bir "kıssadan hisse" çıkarma özelliği söz konusudur.
    * ahmet mithat efendi, devrinde moda olan birçok edebi akımın etkisinde kalmıştır. ilk eserlerini romantizmin, daha sonraki eserlerinde ise realizmin ve natüralizmin etkisinde kalmıştır.
    * eserleri bir bütün olarak değerlendirildiğinde hayatının sonuna kadar romantizmin etkisinden sıyrılamadığı görülür.
    * servet-i fünün kuşağını hedef alarak kaleme aldığı meşhur "dekadanlar" adlı yazısı edebiyatımızın en meşhur edebi tartışmalarından biri olarak kültür tarihimizde yer almıştır.


    -- ahmet mithat efendi önemli ilkleri --

    * esaret adlı eserinde kölelik konusu ilk defa ele alınmıştır.
    * tanzimat kuşağı içerisinde "materyalizm" konusunu detaylıca ele alan ilk yazardır. dağarcık adlı dergide çıkan yazılarında bu konuyu da işlemiştir.
    * esrar-ı cinayat adlı eseri türk edebiyatındaki ilk polisiye roman örneğidir.
    * hasan mellah, hüseyin fellah adlı eserleri tanzimat dönemindeki ilk macera romanlarıdır.

    - eserleri -
    * hikâye: kıssadan hisse, letaif-i rivayat (25 cilt)
    * romanları: yeniçeriler, hasan mellah, hüseyin fellah, felatun beyle rakım efendi, süleyman musli, henüz on yedi yaşında, esrar-ı cinayat, durdane hanım, dünyaya ikinci geliş, jön türk, paris'te bir türk...
    * tiyatro: eyvah, çerkez özdenler, çengi
    * gezi: avrupa'da bir cevelan
    * biyografi: beşir fuat








  • orhan veli kanık'ın belediye çukuruna düşmesi sonucu beyin kanaması geçirip vefat etmesini lise de edebiyat dersinde öğrenmiştim not olarak değil de genel kültür olarak buraya bırakıyorum.

  • ahmet vefik paşa (1823 - 1891)

    * devlet adamı ve yazardır.
    * moliere'den yaptığı çeviri ve adaptasyonlarla tanınmıştır.
    * milliyetçilik ve türkçülük akımlarının ilk temsilcilerindendir.
    * tiyatro tarihimizde özel bir yeri vardır, türk tiyatrosunun kurucusu sayılmaktadır.
    * lehçe-i osmanî adlı, anadolu türkçesine ait ilk sözlüğü hazırlamıştır.
    * klasisizmden etkilenmiştir.

    * bursa valisiyken bir tiyatro binası yaptırmış, türk halkında tiyatro algısının gelişmesi adına birtakım girişimlerde bulunmuş, tiyatroda dekor, sahne, oyuncu gibi ana unsurlara eğilerek türk tiyatrosunun bu ana unsurlar açısından eksiklerini gidermeye çalışmıştır.

    *türkçü bir anlayışa sahiptir. türkçülük konusunda aydınlara rol model olmuştur.
    * dil ve tarih alanlarına ilişkin eserler de kaleme almıştır.
    * tanzimat birinci kuşakta klasisizm etkisindeki iki sanatçıdan biridir.
    * ilk adapte çalışması zor nikah adlı eserdir. zor nikah, edebiyatımızdaki ilk tiyatro çevirisidir.


    - eserleri -
    *moliere'den tiyatro çeviri ve uyarlamaları: infal-i aşk, zor nikah, zoraki tabip, tabib-i aşk, meraki, azarya, yorgaki dandini, savruk, kocalar mektebi, kadınlar mektebi
    *sözlük: lehçe-i osmanî
    *tarih: şecere-i türk çevirisi (ebulgazi bahadır han'ın bu önemli eserini türkiye türkçesi'ne çevirmiştir.)

    lehçe-i osmanî: türkçeden türkçeye ilk sözlük çalışmasıdır. sözcüklerin aynı zamanda farklı ağızlardaki kar­şılıklarına da yer verilmiştir. kullanımda olan yabancı sözcükler ve yerli sözcükler ayrı bölümler halinde derlenmiştir.

    şecere-i türk çevirisi: çağatay türkçesi ile ebu'ı gazi bahadır han tarafından kaleme alınmış olan şecere-i türk adlı eseri çağatay türkçesinden osmanlı türkçesine aktarmıştır.

    müntehabat-ı durûb-ı emsâl: şinasi'nin başlattığı atasözleri derleme çalışmasının daha sistematik ve hacimli halidir.

    fezleke-i tarih-i osmanî: bu eser, kültür ve eğitim tarihimiz açısından oldukça önemlidir. rüştiyelerde osmanlı tarihi derslerinde okutulmak üzere hazırlanmış ilk ders kitabıdır.









  • halk edebiyatı toplum için yapılır. estetik kaygı pek yoktur. toplum beğenisi amaçlanır. hece ölçüsü kullanılır. dili sade ve anlaşılırdır.

    divan edebiyatı toplum için değil kendisi için yapılır, estetik kaygı yer alır, toplum beğenisi hedeflenmez. aruz ölçüsü kullanılır. dili ağır ve anlaşılması güçtür.

  • hiç birisi bugün aklımda değildir.zamanında sayfalarca ezberlediğimiz bilgi yığınını bunu öğrenmek isteyenlere aktarsalarmış keşke.şahsen ben bilim felsefesi,astronomi,ileri fizik ve daha ileri matematik öğrenmek isterdim.
    --gereklidir.ben de edebiyata ilgi duymak isterim.zekayı geliştirdiğini de kabul ederim ama işte şunları da ezberlemek istemezdim.
    *ilk realist roman?araba sevdası.otur 100.
    --bana göre yazarların özelliklerini ezberlemek=tarihte 10larca savaşın tarihini ezberlemek.


  • şemsettin sami (1850 - 1904)

    *diğer önemli eserleri kamus-ı türkî, kamus-ı alam ve orhun kitabeleri çevirisi'dir.
    *şemsettin sami, dilci olarak tanınsa da edebiyatın birçok türüyle de ilgilenmiştir.
    *türk edebiyatı tarihinde ilk yerli roman olma özelliğine sahip olan taaşşuk-ı *talat ve fıtnat adlı eseri kaleme almıştır.
    *şemsettin sami tarafından çıkarılan önemli gazeteler: trablusgarp vilayeti, sabah
    *şemsettin sami tarafından çıkarılan önemli dergiler: tercüman-ı şark, aile, hafta.
    *roman çevirileri: şemsettin sami türk romanı için iki önemli çeviriye imza atmıştır: robenson cruoze ve sefiller.
    *şemsettin sami, orhon yazıtları ve kutadgu bilig adlı eserleri türkiye türkçesine aktarmıştır.


    taaşşuk-ı talat ve fitnat (1872)

    * kadının toplumsal konumu ve evlilik kurumu romanın ana konularını oluşturur.
    * gençlerin birbirlerini görüp tanımadan evlenmek mecburiyetinde bırakılmalarının onları sevk edeceği fenalıklar ve evlenmede genç kızların görüşlerinin alınmamasının onları içine düşüreceği facialar işlenmiştir.

    *romanda tesadüfler, ilk görüşte aşk, kılık değiştirme, aşk ıstırabıyla hasta olma v. b motifler vardır ki bunlar tanzimat romanının kurgu anlamındaki eksikliklerinin sonucu olarak kullanılmış motiflerdir.


    - şemsettin sami'nin tiyatro türündeki eserleri -

    * gave: konusunu şehnameden alan bir oyundur.
    * besa yahut ahde vefa: yemini için oğlunu öldürmek zorunda kalan bir babanın trajedisi ele alınmıştır. eserin adında geçen "besa arnavutlar için çok önemli olan ve gereklerinin yerine getirilmesi zaruri olan meşhur bir yemin türüdür.
    * seydi yahya: konusunu endülüs tarihinden alan bir oyundur.



    kamus-ı türkî

    * 1900 yılında yayımlanmıştır.
    * eseri inceleyen ıı. abdülhamit, şemsettin sami'yi ödüllendirmiştir.
    * adında türk sözcüğünün geçtiği ilk sözlük çalışmasıdır.
    * kamus-ı türk'nin ifade-i meram başlıklı ön sözü edebiyat ve dil tarihimiz açısından önemli belgelerden biridir.


    kamusûl alâm

    * 6 ciltlik bir hacme sahiptir.
    * türkçe olarak hazırlanmış ilk ansiklopedi olması açısından kültür tarihimiz için önemlidir.
    * dönemin şartlarına göre geniş bir dağarcığa sahiptir.
    * eser özellikle fransada büyük bir ilgi ile karşılanmıştır.







  • mehmet fuad köprülü'nün türk edebiyatı tarihi adlı kitabından

    -edebiyat tarihimizin meçhullüğü ve bunun sebepleri-
    yeryüzündeki medeni insanlar arasında, edebiyatının tarihi şimdiye kadar en meçhul kalan, türkçedir. eskilik itibariyle avrupa edebiyatlarının çoğundan evvel olan, kapladığı sahanın büyüklüğü bakımından siyasi ve medeni ayrılıklara maruz kalarak birtakım lehçe farklarına uğrayan, aradaki medeni ve edebi bağları kaybetmemekle beraber ekseriyâ (çoğunlukla, sık olarak) birbirinden müstakil bir hayat tekâmülü (gelişime, olgunlaşma) takibeden türk edebiyatı, bugüne kadar lâyık olduğu ehemmiyetle tetkik edilememiştir. şimdiye kadar hattâ avrupa'da yapılan tetkiklerin (inceleme) bile çok iptidâi (ilkel) ve ilmi mâhiyetten mahrum birtakım mahsüller vermesi, <<usûl>> itibariyle tutulan yolun yanlışlığından ileri geliyordu. türk edebiyatı menşelerinden (kaynak, köken) bugüne kadar, muntazam (düzgün, düzenli) ve birbirini takip eden bir bütün şeklinde tetkik olunmuyor, tıpkı eski <<tezkire>> tarzında münferit (kendi başına, ayrı) şâirlerin hal tercümelerini sıralamakla <<edebiyat tarihi>> vücûde getirildiği (var etmek, oluşturmak) zannolunuyordu...

  • ali suavi (1839 - 1878)

    muhbir gazetesindeki yazılarında sade bir dil kullanarak tanzimat dönemindeki dilde
    türkçülük hareketine öncülük etmiştir. milliyetçilik düşüncesinin kökleşmesine çalışmıştır.
    "hive hanlığı" adlı eserinde milliyetçi yönü öne çıkar.
    "kamusü'l-uıum ve'l-maarif" (bilim ve kültür sözlüğü) adlı bir ansiklopedisi de vardır

  • hiç unutamıyorum. tanzimat edebiyatının en önemli ismi şinasi. noktalama işaretlerini ilk kullanan yazardır aynı zamanda batılı anlamda ilk tiyatro eseri şair evlenmesini de yazmıştır. :))

  • ahmet cevdet paşa (1822-1895)

    * tanzimat döneminin önemli devlet adamlarındandır.
    * tarihçi ve hukukçu kimliğiyle tanınır.
    * ilk türk kadın romancı fatma aliyenin babasıdır.
    * kaside ve gazeller yazmışsa da başarılı değildir.
    * yazılarında sade bir dil kullanmıştır.


    - - eserleri - -

    - tarih: kısas-ı enbiya ve tevarih-i hulefa, tarih-i cevdet
    - hukuk: mecelle (medeni kanun niteliğindedir. cumhuriyetten önceki medeni kanundur.)
    - dil: kavaid-i osmaniye (dil bilgisi kitabı), belagat-ı osmaniye (edebiyat bilgileri)


  • mehmet fuad köprülü'nün türk edebiyatı tarihi adlı kitabından

    -edebiyatımızın devrelere taksimi-
    edebiyat tarihinin büyük devrelere taksiminde (dönemlere ayrımında), tarihi icablara riâyet zaruridir (tarihi gerekliliklere saygı göstermek zorunludur). türk tarihi yalnız edebiyatın değil bütün içtimai (toplumsal) müesseselerin tetkiki hususunda, başlıca üç büyük devire ayrılık ki, biz de edebiyatımızı buna göre taksim ettik
    1- islamiyetten evvel türk edebiyatı
    2- islam medeniyeti tesiri altında türk edebiyatı
    3- avrupa medeniyeti tesiri altında türk edebiyatı

  • recaizade mahmut ekrem (1847 1914)

    * üstat olarak bilinir.
    * ıı. topluluğun önder nitelikli üyesidir.
    * şiir, hikâye, roman, tiyatro, eleştiri türlerinde eserler ver­miştir.
    * her güzel şey şiirin konusu olabilir. görüşüyle türk şiirinin konusunu genişletmiştir.
    * sanat sanat içindir. anlayışına bağlıdır.
    * ilk realist roman olan araba sevdasında bihruz bey karakterinden hareketle yanlış batılılaşmayı eleştirmiştir.
    * muallim naciyle eski-yeni edebiyat tartışmalarına girmiş; yeni edebiyatı ve kulak için kafiye anlayışını savunmuştur.
    * tartışmalar sırasında etrafında toplanan gençler üzerinde etkili olan yazar, * * * servet-i fünunun hazırlayıcısı olmuştur.
    * hece ölçüsüyle de şiirler yazan sanatçı, çoğunlukla aruz ölçüsünü kullanmıştır.
    * şiirlerinde romantiktir.
    * romanlarında realizmin etkisindedir.
    * talim-i edebiyat adlı edebiyat bilgilerini içeren bir ders kitabı yazmıştır.
    * tevfik fikret'in akıl hocasıdır.
    * "sanat sanat içindir ve kafiye kulak içindir." görüşünü benimsemiştir.
    * oğlu nijat ekrem'in ve diğer iki çocuğununun ölümü onu bireysel ve hüzünlü eserler vermeye zorlamıştır.
    * muallim naci'nin demdeme'sine karşılık zemzeme adlı kitabı yazmıştır.

    - şiirle ilgili görüşleri -
    şiirin tek gayesi güzelliktir. şiirin gayesi olan güzellik tabiat ve insandadır. ona göre güzel olan her şey şiirin konusu olabilir. güzellik gerçeğe uygun olmalıdır. bu, gerçek sanatın gerçeğidir. insanı düşündüren, insana hüzün veren şiir güzel şiirdir. yazar fikri, hissi ve hayali olmak üzere üç güzellik olduğunu söyler. zerreden küreye kadar her şey şiirin konusu olabilir, diyerek şiirin konusunu genişletmiştir.


    - - eserleri - -

    - şiir: nağme-i seher, yadigar-ı şebab, pejmürde, nijad ekrem (ölen oğlu için yazmıştır),zemzeme (ııı cilt)
    - tiyatro: afife anjelik, vuslat yahut süreksiz sevinç, çok bilen çok yanılır, atala
    - roman: araba sevdası (ilk realist romandır.)
    - hikâye: şemsa, muhsin bey
    - eleştiri: takdir-i elhan (muallim naci ile kavgaları, kafiye konusu)












  • - servet-i fünûn edebiyatı (edebiyat-ı cedide) (1896 - 1901) -

    2. abdülhamid döneminde (hüküm süresi: 1876 - 1909), recaizade mahmut ekrem 'in önderliğinde servet-i fünûn dergisi çevresinde toplanmış sanatçıların batı edebiyatı etkisinde geliştirdikleri edebiyattır. tevfik fikret 'in dergi başına getirilmesi sonucu edebi bir topluluk özelliği kazanmıştır.

    sanat, sanat içindir ilkesine bağlı kalıp, devlet yönetiminin baskıcılığını öne sürerek toplumsal konulara değinmemişlerdir.

    1896 - 1901 yılları arasında servet-i fünûn dergisi şairlerinin ve yazarlarının eserlerini incelediğimizde türk tarihine hemen hemen hiç yer verilmediğini ya da çok az yer verilebildiğini görebilmekteyiz. bu edebiyatçıların bu dönemde türk tarihine kayıtsız kalmalarının çokça sebebi vardır lâkin birkaçını saymak gerekirse onlar, 2. abdülhamit siyaseti ve onun değerler sistemine olan düşmanlık ve de realizm akımına olan bağlılıktır. 2. abdülhamit siyasetinin dayanaklarından birini oluşturan tarihsel nitelikli âdetler ve ahlaki değerler olgusuna karşı durmuşlardır. (mehmet rauf hatıralarında bu durumu itiraf etmiştir) ayrıca, tarihe yönelmek, tarihi konu edinmek, tarihi değerlerden yola çıkarak milli bir kimlik ve şuur inşa etmek romantizm akımının değer ve ilkeleri arasındaydı lâkin onlar realizm akımını benimsemişlerdi.

    servet-i fünûn topluluğu yazar ve şairlerinin türk edebiyatını tamamen batılılaştırma çabaları, onları büyük ölçüde kozmopolit (kozmopolitanizm fikrini benimseyen kimse) yapmış, milli ve dini değerler karşısında kayıtsız ya da muhalif tavır takınmalarına sebep olmuştur. bu durum, onların edebiyatının fazlasıyla batı taklitçisi bir edebiyat olarak nitelenmesi sonucu doğurmuştur. servet-i fünuncuların eserlerinde tarih konusunun istenilen ölçüde yer bulmaması, bunun en iyi göstergelerinden biridir.

    - dönemin başlıca sanatçıları -
    - şairler -
    ali ekrem bolayır
    hüseyin siret özsever
    cenap şahabettin
    tevfik fikret
    - yazarlar -
    halit ziya uşaklıgil
    mehmet rauf
    ahmet rasim
    hüseyin rahmi gürpınar
    hüseyin cahit yalçın
    ahmet hikmet müftüoğlu

  • abdülhak hamit tarhan (1852 1937)

    * şair-i azam olarak tanınmıştır.
    * tanzimat ı. dönemiyle başlayan yenileşme hareketindeki asıl başarıyı şiirleriyle sağlamıştır.
    * ölümü ve metafizik konuları ele alan felsefi şiirler yazmıştır.
    * aşk, doğa, vatan sevgisi de işlediği konulardandır.
    * sanat için sanat, anlayışındadır.
    * aruzun yanında heceyi de kullanmıştır.
    * şiirlerinde tezata yer vermiştir.
    * şiirlerinde şaşırtmacadan da yararlanmıştır.
    * ilk pastoral şiirimiz olan sahrayı yazmıştır.
    * süslü ve sanatlı bir dili vardır; dil kurallarını fazla zorlamıştır.
    * romantizmin etkisindedir.
    * tiyatro eserleri sahne tekniğine uygun değildir, okunmak için yazılmıştır.
    * hece veya aruzu kullanarak manzum olarak kaleme aldığı tiyatroları vardır. * * bazıları mensur olarak kaleme alınmıştır.
    * tiyatrolarında tarihsel ve hayali konuları işlemiştir.


    - - eserleri - -
    - şiir: sahra, divaneliklerim yahut belde, makber, ölü, bunlar odur, hacle, baladan bir ses
    - tiyatro: macera-yı aşk, sabr-ü sebat, içli kız, duhter-i hindu, nesteren, eşber, tezer, finten, ibn-i musa, ilhan, turhan yahut endülüsün fethi


  • -servet-i fünun (17 mart 1891 - 26 mayıs 1944)-
    istanbul'da yayımlanan haftalık fen, magazin, sanat ve edebiyat dergisidir.
    2. abdülhamid döneminin ağır sansürlü koşullarında ahmet ihsan tokgöz'ün yayımlamaya başladığı dergi, sayfalarında verdiği istanbul gravür ve resimleriyle geniş ilgi görmüştür. ilk sayılarında nabizâde nâzım'ın söyleşi türündeki yazılarının yanı sıra seyyie-i tesamuh adlı romanını tefrika etmiştir. daha sonra recaizade mahmut ekrem, ahmet rasim, mahmut sadık ve halit ziya uşaklıgil'in katılmasıyla yazı kadrosu genişlemiştir.
    1895'te sayfalarını genç yazarlara açmaya başlayan servet-i fünun, 7 şubat 1896'da çıkan 256. sayısında yazı işleri müdürlüğüne tevfik fikret'in getirilmesinden sonra, edebiyat-ı cedide (servet-i fünun) akımının yayın organı durumuna geldi. dergide bu akımın dışında kalan abdülhak hamit tarhan gibi edebiyatçılara da yer verildi. bu dönemde bazı romanlar ilk kez, fransız dergilerindeki gibi resimlenerek yayımlandı.
    servet-i fünun, tevfik fikret'in kişisel bir nedenle dergiden ayrılmasından sonra, yerine geçen hüseyin cahit yalçın'ın fransızcadan çevirdiği bir yazı nedeniyle 16 ekim 1901'de kapatıldı. haklarında dava açılan hüseyin cahit ve ahmet ihsan yargılama sonunda aklandı ancak baskılar nedeniyle edebiyat-ı cedide kimliğini yitiren dergi, uzun süre sağlık, tarım gibi konularda pratik bilgiler veren bir yayın organı kimliğine büründü. servet-i fünun 2. meşrutiyet'in ilanının (1908) hemen ardından günlük gazete olarak çıktıysa da çok geçmeden gene haftalık dergiye dönüştü. 24 şubat 1910'daki 977. sayısında yayımlanan fecr-i âti encümen-i edebisi (edebi kurulu) imzalı bildiriyle de, fecr-i âti olarak bilinen yeni bir edebiyat topluluğunun organı kimliğini kazandı. ahmet ihsan'ın yurtdışına gitmesi üzerine yayınına ara veren servet-i fünun, 20 kasım 1924'ten sonra bir magazin dergisi olarak çıkmaya başladı. latin harflerinin kabulünün ardından, aralık 1928'de adını serveti fünun-uyanış olarak değiştirdi. servetifünun-uyanış, 1940'tan sonra bir ara edebiyatta ''tasfiye''yi savunan genç edebiyatçıların yönetimine geçti kurucusu ahmet ihsan tokgöz'ün ölümünden iki yıl sonra, 2.464. sayısında kapandı.

  • içinde binlerce kitap ve yazar olan ama hiç kimseye bir kitap bile okutmamış olan dersin notları.